Cumhuriyet tarihinin önemli izler bırakmış kadınlarından Tezer Taşkıran
Ahmet Bey Ağaoğlu’ndan sonra kızı Türk Felsefesinin Öncülerinden Tezer Taşkıran (Tezer Ağaoğlu Taşkıran) da büyük izler bırakmıştır. Cumhuriyet'in en zor ve çalkantılı yıllarında Atatürk’ün yakın arkadaşlarından olan babası Ahmet Ağaoğlu gibi kızı Tezer Ağaoğlu Taşkıran’ın Türkiye'nin ilk kadın avukatı olan ablası Süreyya Ağaoğlu ve Demokrat Parti Döneminin Çalışma, Sanayi ve Devlet Bakanı olan kardeşi Samet Ağaoğlu gibi o da ülkesine aşkla hizmet etmiştir.
Eğitimci, Felsefe ve Sosyoloji Öğretmeni, Yazar, Siyasetçi, Tezer Ağaoğlu Taşkıran Atatürk'e yakın isimlerden, Serbest Fırka'nın kurucularından Ahmet Ağaoğlu'nun küçük kızıdır.
1930-1931 yılları arasında Ankara Kız Lisesi müdürü oldu. 1933 yılında yurda döndü. İstanbul Kız Öğretmen Okulu Müdürü oldu. Tezer Ağaoğlu Taşkıran Türk Üniversiteli Kadınlar Derneği’nin başkanlığını yaptı. UNESCO Millî Komitesi Üyesi oldu. Tezer Ağaoğlu Taşkıran bir erkek okuluna tayini çıkan ilk kadın öğretmendir.
1941 yılında İsmet İnönü tarafından seçim listesine alındı. Türkiye'de 1934 yılında kadınlara Milletvekili seçilme hakkı tanındı. 1941'de TBMM 7. döneminde Tezer Ağaoğlu Taşkıran Kastamonu'dan milletvekili seçildi. Süreyya Ağaoğlu anılarında bunu şöyle yazıyor: "1941 yılında ağabeyim Samed’i dönemin İçişleri Bakanı Recep Peker çağırarak, ‘’ “Bir çok genci milletvekili seçmek istiyoruz, sizi de istiyoruz, başvurun’’ dedi. O dönemde tek parti rejimi olduğu için seçimler önceden belirlenen isimlerden oluşuyordu. Seçim akşamı radyoda Samet’in isminin okunmasını beklerken Tezer'in adını duyduk. Tezer de Milletvekili adaylığını da radyodan öğrendi. İnönü, Tezer'i Ankara Kız Lisesi müdürü ve aynı zamanda Maarif Şurası'ndan tanıyordu ve konuşmalarını beğeniyordu. Tezer Kastamonu milletvekili oldu. Tabii olarak ailemiz için Tezer'in ya da Samet'in başarısı arasında hiçbir fark yoktu. Hepimiz çok sevindik". Sonrasında Tezer Ağaoğlu Taşkıran 1946 yılında Kars'ın ilk kadın Milletvekili olarak TBMM 8 döneminde milletvekili seçildi (21.07.1946-22.05.1950) ve 9. Dönem (1950-1954) Kars Milletvekili seçilerek TBMM’de yasama çalışmalarına katıldı. Yaşamı boyunca kadın ve çocuk hakları konusunda çalışmış, milletvekili olarak verdiği önergelerle 'Harika Çocuk Kanunu'nun çıkarılmasını sağlayarak Suna Kan gibi değerlerin yetişmesine olanak sağlamıştır.
Tezer Taşkıran’ın yayınladığı kitaplar arasında en önemli eseri, 1973’te yayımlanan “Cumhuriyetin 50. Yılında Türk Kadınının Hakları” adlı kitaptır. Politikacı kimliğiyle kadın ve çocuklar lehine olan yasaların çıkmasına ön ayak olup çalışmalar yapmış olan bu Cumhuriyet aydını, Türk kadınları için gerçek bir rol model olmayı başarmıştır.
Türk Ahlakının İlkeleri, Cumhuriyetin 50. Yılında Türk Kadın Hakları, Kendin Seç Dağında, Suçlu Çocuklarımız (Samet Ağaoğlu ile, 1943), Women in Turkey, Cumhuriyetin 50. Yılında Kadın Hakları (1973) Kitaplarını yazmıştır. Aynı zamanda Türkiye Cumhuriyetinin İLK MANTIK KİTABI YAZARLARINDANDIR. Bu kitap alanındaki ilk ders kitaplarındandır. Büyük bir eksikliği gideren bu çalışması nedeniyle hem Atatürk tarafından bizzat kutlanmış hem de Milli Eğitim Bakanlığınca ödüllendirilmiştir.
Süreyya Ağaoğlu ‘’ Bir Ömür Böyle Geçti - Sessiz Gemiyi Beklerken’’ isimli anı kitabında kız kardeşi Tezer Ağaoğlu Taşkıran ile birlikte Eğitim dönemleri ile ilgili şöyle yazıyor.
"Eğitim dönemimizin son yılları, ailem Ankara’da yaşadığı için Tezer'i ve beni misafir eden Hüseyinzade Ali Bey'in evinde geçti. Ankara'daydı. Çalışkan ve sessiz bir felsefe öğrencisi olan Tezer, Fransız filozof Guillot hakkında araştırma yapıyordu ve bana bu konuda bildiklerini anlatırdı. Bir gün bıktım, "yeter artık" dedim. Sinirlendi, "Sen çok basit bir insansın" dedi. Ben de "Sen de çok karmaşık birisin" diye cevap verdim. Hüseyinzade Ali Bey bu konuyu babama mektubunda yazmış ve "Tezer alimdir, Süreyya ise alemdir" demişti.
Tezer Ağaoğlu Taşkıran Türkiye Cumhuriyetinin gelişiminde önemli katkılar vermiş gerçek Cumhuriyet kadınlarındandır.
Tezer Ağaoğlu Taşkıran’ın Kurtalan Ekspres'in bas gitarcısı Türk müziğine büyük katkıları olan Ahmet Güvenç’in de anneannesidir. Ahmet Güvenç ölümüne kadar Barış Manço ile birlikte çalışmıştır ve ayrıca "Gülpembe" adlı şarkıyı bestelemiştir.
SaMir İSGENDEROĞLU
30.10.2023